Bir dehanın kültürel dokusunun kodları

PROF. KATHARİNA MOMMSEN’İN YAZDIĞIGOETHE VE DÜNYA KÜLTÜRLERİ ADLI ESER GOETHE’NİN “KÜLTÜRLERİN DİYALOĞU” ÇERÇEVESİNDE YAPMIŞ OLDUĞU ARAŞTIRMA VE KONUŞMALARDAN DERLENMİŞ BİR ÇALIŞMA.

  • SEMİHA KAVAK

Alman edebiyatı denince akla ilk gelen isim Goethe’dir. Sadece yaşadığı çağa damgasını vuran bir isim değil, çağlar üstü bir dehadır Goethe. Nasıl Leonardo da Vinci, Michelangelo gibi isimler Rönesans’la bütünleşmiş isimler ise, Dante, Shakespeare ve Goethe gibi isimler de edebiyat dünyasıyla bütünleşmişlerdir. Ortaya koydukları eserlerdeki derinlik dikkate alındığında onların edebiyatçı olmanın ötesinde çok daha fazla şey ifade ettiklerini görürüz.

Prof. Dr. Katharina Mommsen çağımızda Goethe’yi en iyi anlayan isimlerin önde gelenlerinden biridir. Altmış yılı aşkın bir süredir Goethe üzerine araştırma yapan Mommsen, çeşitli yazılar, kitaplar, konferanslar, toplantılarla Goethe’nin düşünce dünyasını geniş kitlelere anlattı. Onun eserlerindeki derin izleri titizlikle takip ederek, onları bir mücevher gibi açığa çıkardı.

Goethe ve Dünya Kültürleriadlı eser Katharina Mommsen’in “Kültürlerin Diyaloğu” çerçevesinde yapmış olduğu araştırma ve konuşmalarından derlenmiş bir çalışma. Doğudan, batıya uzanan çeşitli kültürler üzerinde etkiler bırakan Goethe’nin, Doğu kültüründen oldukça etkilendiğini eserlerinden kolayca anlayabilmek mümkün. “Goethe’nin Doğu-Batı Divanı, Doğu ve Batı arasında hâlâ en güzel zihin köprüsüdür.”

Goethe’yi Batı dışındaki çeşitli kültürlere ilgi duymaya iten isimler olmuştur. Bu isimlerin başında ise Herder gelir. Zira Goethe’de olduğu gibi Herder’de de “uzak kültürlerden beslenmek suretiyle yenilenme fenomeni çok sık ve apaçık sezilmektedir. Bütün yer yuvarlağını kaplayacak kadar büyük insan sevgisine sahip olan Herder, bütün halkların sesine kulak vermeyi, onların farklılıklarına sevinmeyi ve bu halkların tümüne saygı göstermeyi öğretmişti. Prensip olarak beşerî her kültürün bir onuru olduğu kanaatini genç Goethe, ona borçludur.”

“Öncelikle Goethe’nin Doğu karşısındaki pozisyonunu, önemli ölçüde tüm imkân ve sınırlamalarıyla kendi çağının hâkim görüşleri belirlemiştir. Daha genç bir delikanlıyken o Şark tarihine ilgi duyuyordu; fakat sadece İncil’e inanan halkların tarihine ve İbranilerin patriarkal dünyalarına yönelikti bu ilgi. Fakat sonra Goethe’de bilhassa İslâm’a ve onun Peygamberi Hz. Muhammed’e karşı hususi bir ilgi uyandı.”

GOETHE’NİN KUR’AN’LA TANIŞIKLIĞI

Goethe’yi İslam’la buluşturduğu belirtilen Herder ile arasında geçen bir konuşmada Goethe; Herder’e “Öyle hikmetli ve güzel sözler kullanıyorsunuz ki kaynağını merak ediyorum” diye sorar. Herder Goethe’ye gülümseyerek; “Bu sözlerin kaynağını gerçekten merak ediyor musunuz?” der. Goethe; “Evet, beni size bağlayan bu hikmetli sözlerin kaynağıdır.” deyince, Herder; “İşte benim hikmetli sözler kaynağım” diyerek, ona Arapça yazılı bir kitap gösterir. Herder; ”Eğer Alman milletinin böyle bir kaynak kitabı olsaydı, kimbilir ne büyük edipler ve şairler yetiştirir, başka dillerin tesirinde kalmazdık. Ayrıca birçoğumuz soyunu unutup yolunu şaşırmazdı” diyerek fikrini ve Kur’an’ın yaşam için, edebiyat için önemini vurgular. Herder, bu kitabı Kant’ın sohbetlerine devam ederken tanıdığını, eğer büyük bir şair ve edebiyatçı olmak istiyorsa bu kitabı okumasını önemle söyler. Herder’in bahsettiği kitap ‘Kuran-ı Kerim’dir.

Goethe Kuran-ı Kerim’i ve Kuran tefsirini okuyacağına söz verir, daha sonra bu kitabı tefsiri ile okuduğunu Wetzlar’da hukuk stajı yaparken rehberi Johann Gottfried Herder’e yazdığı bir mektubunda şöyle dile getirir: “Musa’nın Kur’an’da dua ettiği gibi dua etmek istiyorum: Tanrım, göğsüme ferahlık ver. Bu surette Goethe, 20.sure olan Tâha Sûresi’ni iktibas ediyor.”

Goethe’nin Doğu-Batı Divanı’nda en dikkat çeken satırlar, hiç kuşku yok ki onun İslamiyet’e, Kur’ân’a ve Hz. Peygamber’e bakış açısını yansıtan satırlarıdır. Ömrünün son dönemlerinde İslam’a ilgisini daha da artıran Goethe’nin Müslüman olup olmadığıyla ilgili çeşitli rivayetler ileri sürülmektedir. Ancak bu konuda kesin olan gerçek Goethe’nin İslam’ı hak din, onun Peygamberini de peygamber olarak kabul ettiğidir.

IŞIĞINI DOĞUDAN ALAN ŞAİR

Goethe’nin hemen her edebi, sanatsal eserinde Doğu’nun izleri açıkça görülür. Meşhur eseri Doğu-Batı Divanı’nda sadece Hz. Muhammed, İslam dini ve Müslümanlar hakkındaki görüşlerini dile getirip, Kur’an-ı Kerim’den de alıntılar yapmamıştır. O aynı zamanda İslam dünyasının önemli isimlerinden de Divan’ında alıntılar yapmış, onların söylediklerine şiirleriyle zenginlik kazandırmıştır. Goethe, esasında Hafız Şîrâzî’nin Divan’ından etkilendiği içindir ki Doğu Batı Divanı’nı kaleme almıştır. On iki bölümden oluşan eserinde Hâfız dışında Ebussuud, Ferîdüddin Attâr, Mevlana, Firdevsî, Enverî gibi Doğu alimlerinden övgüyle bahsetmiş ve alıntılar yapmıştır.

Bu incelemede Bağdat’ın Goethe’nin gözünde ayrı bir yeri vardır. Weimar’da yazdığı “Âşıka Bağdat sorulmaz” mısraı da bu ilgiye hemen dikkat çekmektedir.” Goethe’nin Bağdat’a duyduğu özel alaka daha gençliğinde, Halife Harun el-Reşid’in şehrinde geçen 1001 Gece Hikâyeleri sayesinde uyanmıştır.”

Goethe’nin Bağdat ilgisi sadece Doğu-Batı Divanı’na yansımaz. Faust’ta da Bağdat’tan 1001 Gece Masalları’ndan ilhamlar aldığı görülür. Faust trajedisinin ikinci bölümünde Doğu’nun ünlü masal anlatıcısı Şehrazad’ın büyüleyici fantezilerinden esinlemeler yer almaktadır. “Goethe, yaratıcı olduğu dönemin hiçbir yerinde Faust’un ikinci bölümünde olduğu kadar Şark’a has hikâyelerin tesiriyle serbest hayal gücünü bu kadar kullanmamıştır. Şahısların şaşırtıcı biçimde meydana çıkmaları ve sonra sahneden ayrılmaları, olayların birbiri içine örülmesi Goethe’nin tercihen 1001 Gece’den aldığı Şehrazad uygulamalarına aittir.”

Goethe eserleriyle yalnızca Doğu’yu Batı’ya taşımamış, Doğu’nun derinliklerini Batı’nın özlü düşünceleriyle harmanlayarak tüm dünyaya sunmuştur. O nedenle bugün Çin’den, Afrika’ya, Kafkasya’dan Güney Amerika’ya kadar geniş bir coğrafyaya kültürleri taşımıştır. Goethe ve Dünya Kültürleri adlı eser, onun düşünce dünyasının enginliğini özgün bir düşünürden dinlemenin farklılığını hissettiriyor. Bu önemli eseri akıcı bir dille okuyucularla buluşturan Senail Özkan’ın belirttiği gibi, “Goethe’nin tefekkür mabedinin ortasında durup eserini temaşa eden bir kişizadenin bu muhteşem binanın mimarını merak etmemesi mümkün değildir.”

Goethe ve Dünya Kültürleri

Katharina Mommsen
Ötüken Yayınları

 

Haber Turu

Başbakan Yıldırım'dan "idam" açıklaması

Başbakan Yıldırım, İngiltere'nin Sky haber kanalına konuştu. İdam cezasının geri getirilmesi hakkındaki taleplere değinen Yıldırım, "Vatandaşlar haykırıyor: 'İdam gelsin, idam gelsin'. Bütün meydanlarda tek ses bu. Milletin taleplerini duymazdan gelemeyiz" dedi.

Tunceli'de bazı karayollarında ulaşım düzenlemesi

Tunceli'de, ilden geçen karayollarındaki ulaşımda düzenlemeye gidilerek, bazı karayollarının belirli saatler arasında ulaşıma kapatıldığını bildirdi.

45 metreden uçuruma yuvarlandı 5'i çocuk 10 yaralı

Elazığ’ın Kovancılar ile Tunceli'nin Mazgirt İlçesi arasındaki Seyitler Köprüsü mevkisinde 45 metrelik uçuruma yuvarlanan otomobilde bulunan 5'i çocuk 10 kişinin yaralandığı bildirild

KAܒde FETÖ'cü 27 personel görevden uzaklaştırıldı

Kars Kafkas Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Sami Özcan, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ile ilişkili olarak yapılan soruşturma çerçevesinde27 personelin görevden uzaklaştırıldığını açıkladı.

Bülent Mumay gözaltına alındı!

FETÖ'nün darbe girişimine ilişkin soruşturma kapsamında, hakkında gözaltı kararı bulunan Bülent Mumay gözaltına alındı.

Sivas'ta demokrasi nöbeti sürüyor

Sivas'ta, Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ) mensubu bir grup askerin darbe girişiminin ardından vatandaşlar 12'inci günde kent meydanında demokrasi nöbetini sürdürdü.

O ilimiz için 'Kahramanlık Madalyası' önerisi

AK Parti Ankara Milletvekili Ceylan, 15 Temmuz darbe girişimine karşı direniş sergileyen Ankara ve Kazan'a "Kahramanlık Madalyası" verilmesi için yasa teklifi hazırladı.

FETÖ operasyonunda Denizli Ticaret Odası Başkanı Necdet Özer gözaltına alındı

Denizli'de, Fetullahçı Terör Örgütü/ Paralel Devlet Yapılanması'na (FETÖ/PDY) yönelik düzenlenen operasyonda Denizli Ticaret Odası Başkanı Necdet Özer, gözaltına alındı

Hainler mezarlığının ilk konuğu o yüzbaşı

Türk Silahlı Kuvvetleri içinde yuvalanan FET֒cü teröristlerin gerçekleştirdiği ve 179’u sivil 249 kişinin şehit olduğu 15 Temmuz darbe girişiminden sonra İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş, önemli bir açıklama yaptı.

Vali Mutlu gözaltında

Darbe girişimi soruşturması kapsamında eski İstanbul Valisi Hüseyin Avni Mutlu da gözaltına alındı.

Rusya'dan Clinton'a "paranoyak" suçlaması!

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Sözcüsü Dmitri Peskov, ABD'de Demokrat Parti'nin başkan aday adayı Hillary Clinton'ı, Rusya'ya karşı "paranoyak" tavır takınmakla suçladı.

AB konseyi açıkladı! İşte 2030'a kadar AB Dönem Başkanlığı sıralaması

Avrupa Birliği (AB) Konseyi Dönem Başkanlığını 2030 yılı sonuna kadar sırasıyla hangi ülkelerin yürüteceği belirlendi.

Azerbaycan'da patlama! 2 ölü, çok sayıda yaralı var

Azerbaycan'ın Şirvan ilindeki Araz silah ve mühimmat fabrikasında çıkan patlamada iki kişi hayatını kaybetti.

Kıbrıs'taki BM Barış Gücü'ne yeni komutan

BM Genel Sekreteri Ban, Kıbrıs'taki BM Barış Gücü komutanlığına Bangladeşli Tümgeneral Kabir'i getirdi.

Avrupa yine 'endişeliyiz' dedi

Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Nils Muiznieks, FETÖ'nün darbe girişimi sonrası ilan edilen OHAL sonrası çıkarılan ilk KHK'yı incelediğini ve hükümetin aldığı önlemlerden derin kaygı duyduğunu kaydetti.

BBC'de alçak ifadeler: Hata yaptılar, Erdoğan'ı öldürmediler

İngiliz gazeteci Tim Marshall, Fethullahçı Terör Örgütü'nün (FETÖ) darbe girişimini düzenleyenlerin iki hata yaptıklarını savunarak, bunları "Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı öldürmemek ve basını kapatmamak" olarak sıraladı.

Kuzey Kore'den ABD'ye tehdit: Bedelini ağır ödeyecek

Kuzey Kore Dışişleri Bakanı Ri Yong-ho, "Küçük bir ülkeye eziyet eden ve zarar veren ülke güçlü de olsa, güvende olmayacağını göstermeye hazırız. ABD bunun bedelini çok ağır bir şekilde ödeyecektir" dedi.

Fransa askıya alındığını AB'ye bildirdi

Fransa hükümeti, OHAL’in 6 ay daha uzatılması kararı sonrası Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni askıya aldığını Avrupa Konseyi’ne bildirdi.

"21. yüzyıl Büyük Britanya'sında nefrete hiçbir şekilde yer yok"

İngiltere İçişleri Bakanı Rudd, "21. yüzyıl Büyük Britanya'sında nefrete hiçbir şekilde yer yok. Nefretin masada yeri yok. Bunun kökünü kazımak için elimizden gelen her şeyi yapacağız." dedi.

ABD'den Rusya ile Suriye açıkalaması

ABD Dışişleri Bakanı Kerry, Suriye konusunda Rusya ile ilerleme kaydedildiğini açıkladı.

Rusya ile Türk ekonomisini uçuracak projeler masada

Rusya ile ekonomik ilişkileri düzeltecek adımlar dün Moskova’da Şimşek ve Zeybekci’nin katıldığı toplantıyla atıldı. Vizesiz seyahat, Akkuyu ve Türk Akımı’nın yanı sıra ortak yatırım fonu oluşturulması yönündeki müzakereler yeniden başladı.

Turizmde rezervasyonlar yeniden başladı

Akdeniz Turistik Otelciler ve İşletmeciler Birliği (AKTOB) Başkanı Yusuf Hacısüleyman, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından Türkiye’ye turist taşıyan tur operatörlerinin çok soğukkanlı davrandığını, böylelikle sektörde olabilecek kayıpları önlediklerini söyledi.

Konut alacaklara görülmemiş fırsat

15 Temmuz’daki darbe girişiminin etkisini azaltmak için emlak sektöründen de bir hamle geliyor. Emlak Konut, konut faiz oranlarını yüzde 0.70 çekmek ve 10 yıla kadar vade imkanı tanıma gibi çalışmalarla konut alıcılarına tarihi fırsat sunmaya hazırlanıyor.

Türkiye’nin dijital altyapısı check-up’tan geçmeli

Darbe girişiminde Türkiye’nin iletişim altyapısının önemi gözler önüne serildi. Turkcell Genel Müdürü Terzioğlu da, bundan sonrası için “Türkiye’nin bir master plan dahilinde yedekli altyapısını bence bir check-up’tan geçirmesi lazım” dedi.

Büyüme performansımız birilerini kaygılandırıyor

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak, Türkiye’nin bulunduğu coğrafyaya dikkat çekerek “Böyle bir coğrafyada Türkiye büyüme performansı gösterdikçe birileri kaygılanıyor” dedi. Bakan Albayrak, piyasalara ve yabancı yatırımcıya da güvence verdi.

İhtiyaç olursa yeni tedbir alırız

Millete darbe girişiminin ardından ekonomi yönetiminin aldığı tedbirlerle piyasalarda herhangi bir sıkıntı oluşmazken, Merkez Bankası’ndan yeni bir ‘güven mesajı’ geldi.

Kara propagandaya karşı hamle

Başta Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) olmak üzere Türkiye’de faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları, darbe girişimi sürecince yaşananların yurtdışında çarpıtılmaması için harekete geçti.

Darbe girişiminden sonra satan satana!

Darbelere karşı tek yumruk olan vatandaşın piyasalara da desteği sürüyor.

Avrupa'dan 3 milyar Euro'luk fon harekete geçti

AB Komisyonu Baş Sözcüsü Margaritis Schinas, AB Türkiye'deki sığınmacılar için 3 milyar Euro’luk fonu harekete geçirdi.

Piyasalar günü nasıl kapattı?

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, 484,59 puan azalışla 73.689,43 puandan kapandı.

Bruma şov yaptı Aslan rahat kazandı

Galatasaray, İsviçre'deki hazırlık maçında Danimarka ekibi AGF Aarhus'u 3-1 mağlup etti. Gollerin ikisi Bruma'dan, biri ise Yasin Öztekin'den geldi

Beşiktaş'ta bir ayrılık daha! İspanya'ya gitti

Alexis Delgado, Beşiktaş'tan ayrıldı ve İspanya'nın Alaves takımıyla anlaştı.

Ümit Karan'dan darbeciler için şok iddia!

Eski futbolcu Ümit Karan, darbeciler hakkında zehir zemberek açıklamalarda bulundu.

Fenerbahçe tribünlerinde deprem!

Fenerbahçe’nin en büyük tribün gruplarından birisi olan Genç Fenerbahçeliler, bu sezon iç saha maçlarında tribünde olmayacaklarını açıkladı.

Candan Erçetin'den Milli Takım'a özel beste

Monaco maçı öncesi Fenerbahçe'de şok

Fenerbahçe, UEFA Şampiyonlar Ligi 3. ön eleme turu ilk maçında yarın Fransa'nın Monaco takımı karşısında rövanş için avantaj sağlamak istiyor. Fenerbahçe'de sakatlıkları bulunan Van Persie, Volkan Demirel ve İsmail Köybaşı'nın oynaması beklenmezken, cezalı olan teknik direktör Pereira'nın yanı sıra Mehmet Topal, Alper Potuk ve Volkan Şe

Yıldız futbolcu resti çekti! "Gitmiyorum"

Galatasaray’da kadro dışı bırakılan Tarık Çamdal, "Gitmiyorum, buradayım" karşılığını verdi.

Manchester derbisi iptal edildi

Manchester United ile Manchester City arasında bugün Çin’de oynanması beklenen hazırlık maçı kötü hava koşulları nedeniyle iptal edildi.

Burak Yılmaz, Şenol Güneş'i aradı mı?

Burak Yılmaz'ın menajeri Ogan Tarhan, oyuncusuna Beşiktaş'ın ilgi göstermesi ile ilgili Radyospor'a konuştu. Ogan Tarhan Burak Yılmaz ile ilgili Beşiktaş kulübünün kendileriyle konuşmadığını söyledi.

G.Saray'lı futbolcular Süper Kupa maçına yetişecek mi?

Galatasaray Futbol Takımı Doktoru Yener İnce, çeşitli seviyelerde sakatlıkları bulunan oyuncuların durumu hakkında bilgi verdi.

Şizofren dehşeti! Annesini ve babasını öldürdü

Yozgat’ta şizofren hastası olduğu iddia edilen bir kişi anne ve babasını öldürdü.

FETÖ'nün darbe girişiminde yaralanan polis hastanede evlendi

Fetullahçı Terör Örgütü'nün (FETÖ) darbe girişimi sırasında ayağından ve kolundan yaralanan polis memuru Ferdi Akyün (28) ile nişanlısı Nesrin Demir (23), hastanede düzenlenen törenle dünyaevine girdi.

Manisa'daki kazılarda 2 bin 200 yıllık yemek takımı bulundu

Manisa'da yer alan ve tarihi M.Ö. 8'inci yüzyıla dayanan Aigai Antik Kenti'nde yapılan kazılarda, özel törenlerde kullanıldıktan sonra ritüellere göre gömüldüğü ve bir daha kullanılmadığı belirlenen 2 bin 200 yıllık yemek takımı bulundu.

''İmamın kayığına binmek'' deyimi gerçek oldu

Hayatını kaybeden insanlar için kullanılan 'İmamın kayığına binmek' deyimi, Muğla'nın Ortaca ilçesine bağlı Dalyan Mahallesi'nde gerçek oldu. Dalyan Mahallesi sakinlerinin yakınlarını defnettikleri mezarlığın, Ortaca ve Köyceğiz ilçelerini birbirinden ayıran Dalyan kanalının karşı yakasında kalmasından dolayı cenazeler tekne ile taşınıy

Sanatçı Hüseyin Altın vefat etti

Arabesk müzik sanatçısı Hüseyin Altın, yüksekten düşme nedeniyle götürüldüğü Medical Park Gaziosmanpaşa Hastanesinde vefat etti.

İki büyük olay ve 2016...

İki büyük olay ve 2016...

"Boğaziçi Köprüsü Milli İrade Yürüyüşü kapsamında iki yönünde trafiğe kapalıdır"

Necati Şaşmaz, Taksim Meydanı'nda nöbette

Darbe girişiminin ardından vatandaşlar meydanları boş bırakmazken, Kurtlar Vadisi dizisinin ünlü oyuncusu Necati Şaşmaz da demokrasi nöbetini Taksim Meydanı'nda tuttu. Şaşmaz, "Onlar insan sever göründüler. Bir çok insanı Allah ile kandırdılar" dedi.

92 yaşındaki nine okuma-yazma öğrendi

Yalova'da yaşayan Göre, 4 ay süren okama yazma kursuna devamsızlık yapmadan katılarak sertifika almaya hak kazandı

Bodrum'da yüzlerce çam ağacı kül oldu

Muğla'nın Bodrum ilçesinde çıkan yangın sonucunda yüzlerce çam ağacı kül oldu.